Abhazların tarihi, Kafkasya’nın en eski yerli halklarından biri olmaları nedeniyle antik çağlara kadar uzanır. Abhazlar, Kuzeybatı Kafkas halkları arasında yer alır ve tarih sahnesine yazılı kaynaklarda çok erken dönemlerde çıkmışlardır. Bugünkü Abhazya toprakları, tarih boyunca Karadeniz ile Kafkas dağları arasında stratejik bir geçiş alanı olmuştur.

Antik çağ kaynaklarında Abhazların ataları, farklı isimlerle anılmıştır. MÖ 1. binyılda Yunan ve Roma kaynaklarında bölge halkı Apsiller (Apsilae) ve Abazglar (Abasgi) olarak geçer. Bu adlandırmalar, günümüzde Abhazların kendilerine verdikleri “Apsua” ismiyle dilsel ve tarihsel bağ taşır. Antik Yunan coğrafyacısı Strabon ve Romalı yazar Plinius, bu halklardan Karadeniz’in doğu kıyılarında yaşayan savaşçı topluluklar olarak söz eder.

MÖ 6. yüzyıldan itibaren Karadeniz kıyılarına gelen Yunan kolonileri, Abhaz atalarıyla ticari ve kültürel ilişkiler kurmuştur. Dioskurias (bugünkü Sohum) gibi liman kentleri bu dönemde önemli ticaret merkezleri haline gelmiştir. Abhazlar, dağlık bölgelerde yarı bağımsız kabileler halinde yaşarken kıyı bölgelerinde deniz ticaretiyle temas kurmuşlardır.

Roma İmparatorluğu döneminde Abhaz toprakları, imparatorluğun Karadeniz savunma hattının bir parçası olmuştur. Roma’nın bölgeye hâkimiyeti sınırlı olsa da askerî garnizonlar ve ticaret yolları aracılığıyla etkisi hissedilmiştir. Bu dönemde Hristiyanlık, Bizans etkisiyle Abhazlar arasında yayılmaya başlamıştır. Erken dönem kilise kalıntıları, Abhazların Hristiyanlığı erken benimseyen Kafkas halklarından biri olduğunu göstermektedir.

Orta Çağ’ın başlarında Abhazlar, Lazika (Egrisi) Krallığı içinde önemli bir unsur haline gelmiştir. 8. yüzyılda kurulan Abhaz Krallığı, Abhaz tarihinin en önemli siyasi başarılarından biridir. Bu krallık, Karadeniz kıyılarından iç Kafkasya’ya kadar uzanan güçlü bir devlet yapısı kurmuştur. Abhaz Krallığı, 10. yüzyılda Gürcü krallıklarıyla birleşerek birleşik Gürcü devletinin oluşumuna katkı sağlamıştır.

Bu erken dönemlerde Abhaz toplumu, soy ve kabile esaslı bir yapıya sahipti. Savaşçılık, onur ve misafirperverlik gibi değerler toplumsal yaşamın merkezindeydi. Daha sonraki yüzyıllarda şekillenecek olan Apsuara adı verilen geleneksel yaşam kurallarının temelleri de bu eski dönemlerde atılmıştır.

Özetle Abhazların eski tarihi, antik çağ halklarından Orta Çağ krallıklarına uzanan derin ve süreklilik gösteren bir geçmişe sahiptir. Bu tarih, Abhazların Kafkasya’daki yerli kimliğini ve kültürel sürekliliğini açıkça ortaya koymaktadır.